Czytaj
Alergie pokarmowe u dziecka - ilustracja

Alergie pokarmowe u dziecka

Oceń 478

Alergia pokarmowa najczęściej jest obserwowana w  wieku niemowlęcym i wczesnodziecięcym, z uwagi na jeszcze słabo rozwinięty system immunologiczny i niedojrzały w  pełni układ pokarmowy. Alergia jest często mylona z nietolerancją pokarmową, która jest nieprawidłową reakcją organizmu na  spożyty pokarm lub jego składniki, w  którym to  procesie nie bierze udziału układ immunologiczny. Klasycznym przykładem takiej reakcji nietolerancji jest wrodzony bądź nabyty niedobór laktazy – enzymu niezbędnego do  trawienia laktozy czyli cukru zawartego w  mleku. Nie jest to  alergia na  mleko ale nietolerancja cukru mlecznego!

Część reakcji na  pokarmy może być spowodowana zawartymi w nich substancjami, które są takie same, jak te  wydzielane u  człowieka w  trakcie reakcji alergicznych (histamina) lub o podobnym działaniu (tyramina). Zawiera je żywność poddana fermentacji (sery), konserwy rybne, tuńczyk, makrela, suszona kiełbasa.

Na podstawie wywiadu rodzinnego można przewidzieć ryzyko wystąpienia alergii u dziecka. Jeśli w rodzinie alergia nie występuje, to ryzyko u dziecka wynosi ok. 10-20%, natomiast jeśli dwoje rodziców choruje na tą samą chorobę alergiczną, to ryzyko wzrasta nawet do 70%.

Najczęstsze objawy alergii:

Reakcja na  wprowadzony alergen pojawia się o różnym czasie, od kilku minut do kilkudziesięciu godzin po  spożyciu pokarmu. Objawy są różnie nasilone. Najbardziej charakterystyczne z nich to:
Objawy skórne: atopowe zapalenie skóry, sucha, łuszcząca się skóra zwłaszcza w okolicy zgięć naturalnych i twarzy, ciemieniucha, pokrzywka.
Objawy ze  strony układu oddechowego: sapka, drapanie w  gardle, kaszel, niedrożność nosa, wodnisty katar, nawracające zapalenia oskrzeli czasem z odczynem obturacyjnym, zapalenia uszu.
Objawy ze strony układu pokarmowego: ulewania, kolki jelitowe, zaparcia, biegunki o  różnym stopniu nasilenia, czasem z  domieszką krwi, wymioty, krwawienia z  przewodu pokarmowego, obrzęk i  świąd w jamie ustnej, bóle brzucha, wzdęcia, nudności.
Rzadsze objawy kliniczne – niedokrwistość, znaczny niedobór masy ciała, nadpobudliwość.
Istnieje również możliwość uogólnionej reakcji alergicznej – anafilaksji (wstrząsu), mogącej zagrażać życiu; jej objawy to  wysypka, wodnisty katar, zmęczenie, zdezorientowanie, zawroty głowy, spadek ciśnienia tętniczego krwi, odczuwalne zaburzenia pracy serca, duszność o różnym nasileniu, nudności, wymioty.

Oczywiście przyczyną każdego z  wymienionych powyżej objawów mogą być inne choroby (niealergiczne). Różnicowanie przyczyn poszczególnych objawów i  diagnostyka ewentualnego podłoża alergicznego wymaga wiedzy lekarskiej.

Co uczula najczęściej?

W  różnych rejonach świata uczulają różne typy żywności. Często są  to  najpopularniejsze na  danym obszarze produkty, np. mleko w  Europie, orzeszki ziemne w USA, dorsz w Skandynawii. Osobną grupą są dodatki, zwłaszcza siarczany (dodawane do soków), a  także glutaminian sodu obecny w  przyprawach, zupach w  proszku, gotowych potrawach i  kuchni chińskiej. U dorosłych alergię pokarmową wywołują zwykle produkty pochodzenia roślinnego, u dzieci – zwierzęcego. Uczulać może każdy produkt, ale lista najczęstszych sprawców alergii jest dość krótka:
Mleko – a  dokładnie zawarte w  nim białko – jest częściej niż wszystkie inne produkty główną przyczyną alergii. Zwrócić uwagę należy, że  również przetwory mleczne, sery, cielęcina, wołowina, śmietana, masło i  inne produkty zawierające w  swym składzie mleko mogą być przyczyna wystąpienia objawów alergii pokarmowej. Uczulenie na  mleko w 90 proc. przypadków mija do 3-4 roku życia.
Jajka – z tym rodzajem alergii trudno walczyć, jajka są bowiem składnikiem wielu produktów – ciast, makaronów, pierogów, zup w proszku i sosów. Na białka jajek kurzych najczęściej uczulone są dzieci.
Orzechy – a  zwłaszcza orzeszki ziemne – są  tak silnym alergenem, że  nawet ich śladowa ilość może wywołać wstrząs anafilaktyczny. Uczulają także orzechy włoskie, nerkowce i migdały.
Ryby i  owoce morza – zwłaszcza ryby morskie i  wędzone (makrela, tuńczyk, łosoś). Objawy mogą pojawić się po zjedzeniu mięsa zwierzęcia karmionego mączką rybną lub przetworów mięsnych z dodatkiem rybnych półproduktów. Alergii na ryby niekiedy towarzyszy alergia na skorupiaki (krewetki, małże).
Zboża – uczulenie na białko (gluten) zawarte w pszenicy, życie, jęczmieniu, pieczywo, makarony i  kasze z  tych zbóż. Uwaga! Alergia na  pszenicę (gluten) to  nie jest celiakia! Celiakia jest odrębną chorobą, o innej patogenezie i innych objawach.
Owoce i soki owocowe – najczęściej uczulają cytrusy – mandarynki, pomarańcze, grejpfruty, cytryny i truskawki. Przy uczuleniu na cytrusy należy unikać także soku z tych owoców.
Warzywa – seler, pomidory, groch, fasola, pomidory, soja.
Czekolada, kakao, miód.

Substancje dodawane do żywności mogące wykazywać właściwości uczulające benzoesan sodu (E  211), glutaminian sodu (E 621), azotyny (E 250), tartrazyna (E 102); składnik m.in. sproszkowanych deserów i oranżad , żółcień pomarańczowa (E 110); dodawana do  marmolad, tabletek, gum do  żucia i wiele innych.

Dieta eliminacyjna:

Najważniejszym elementem leczenia alergii pokar-mowej jest eliminacja z  diety szkodliwego pokarmu – w  przypadku alergii na  białka mleka krowiego (ABMK) – mleka i jego przetworów. Dieta eliminacyjna winna spełniać 3 ważne funkcje: ma leczyć, odżywiać i zapobiegać niedoborom żywieniowym. Oznacza to, że  dieta eliminacyjna powinna być prawidłowo zbilansowana, gdyż ma dostarczyć rosnącemu organizmowi dziecka wszystkich niezbędnych składników, a  wyłączając uczulający pokarm  zastąpić go innym, równoważnym pod względem ilościowym i jakościowym produktem. W  związku z tym, że w okresie niemowlęcym najczęstszą alergią jest alergia na białka mleka krowiego, zamiennikiem są mieszanki mlekozastepcze, zawierające hydrolizaty białka. Takie preparaty są  zalecane przez lekarza i dostępne wyłącznie na receptę.

Zasady żywienia dzieci z alergia pokarmową:

  1. Jeśli dziecko karmione jest wyłącznie piersią i występują u niego objawy alergii pokarmowej na białka mleka, dietę bezmleczną należy zastosować u matki. Kobieta stosująca taką dietę winna zadbać o prawidłową ilość składników odżywczych i odpowiednią podaż wapnia. Dodatkowo warto unikać żywności wysoko przetworzonej czy konserwowanej, zawierającej dodatki czy barwniki. Nie należy eliminować jednocześnie zbyt wielu składników diety, gdyż prowadzić to  może do  niedoborów żywieniowych zarówno u matki jak i dziecka.

  2. Jeśli dziecko karmione jest nadal piersią i  dokarmiane hydrolizatem, należy mieszankę sztuczną podawać dopiero po karmieniu piersią (a nie przed lub zamiast jednego z karmień), tak aby jak najdłużej utrzymać laktację. Mleko mamy jest najwłaściwszy pokarmem dla dziecka i  tylko sporadycznie należy podejmować decyzje o całkowitym zaprzestaniu karmienia piersią.

  3. Dieta dziecka z alergią winna być urozmaicona, nie zaleca się opóźniania czy ograniczania czasu wprowadzania tzw. pokarmów uzupełniających (owoce, gluten, jaja, ryby). Stopniowe wprowadzanie nowych pokarmów po  6 miesiąca życia daje możliwość nabycia tolerancji dla tych produktów.

  4. Nie wprowadzaj do  diety dziecka mleka innych zwierzą kopytnych (kozy, owce) oraz preparatów sojowych – możliwość reakcji krzyżowych.

  5. Każdy nowy produkt należy wprowadzać stopniowo, przez kilka kolejnych dni, obserwując objawy u  dziecka. Najlepiej by był on  w  czystej formie, bez dodatków smakowych czy środków konserwujących. Jednorazowo wprowadzamy tylko jeden nowy produkt – nie stosujemy mieszanek, posługując się zasadą następującej kolejności: ryż, kukurydza, marchew, ziemniak, jabłko, brokuły, mięso indyka, królika, jagnięcina, burak, morela, dynia, żółtko jaja, pietruszka, seler, por, gruszka, mięso kury.

  6. W przypadku wystąpienia objawów alergii po któ-rymś ze  składników należy wycofać go z  diety. Kolejny produkt wprowadzamy dopiero po  ustąpieniu objawów.

  7. Większość dzieci nabywa tolerancji po 9-12 miesią-cach stosowania diety eliminacyjnej, dlatego po  tym okresie należy podejmować próbę jej rozszerzenia o  dotychczas eliminowane pokarmy. Takie próby winny być podejmowane co 6 miesięcy. O terminie, miejscu i sposobie wykonania powinien zdecydować lekarz.

  8. Mieszanki eliminacyjne, spożywane w należnej dla wieku dziecka ilości są  dobrze zbilansowanymi produktami żywieniowymi i  zawierają wszystkie niezbędne dla prawidłowego rozwoju składniki odżywcze.

  9. Skuteczna dieta powoduje ustąpienie objawów alergii pokarmowej, prawidłowy przyrost masy ciała oraz rozwój psychomotoryczny.

Kiedy i gdzie szukać pomocy lekarskiej?

Diagnostyką i leczeniem alergii pokarmowej zajmują się przede wszystkim alergolodzy i  gastroenterolodzy, ale zawsze należy zacząć od konsultacji ze swoim lekarzem rodzinnym. Szczegółowy wywiad dotyczący zarówno dziecka, jego diety jak i chorób alergicznych w rodzinie (rodzice, rodzeństwo) to podstawa rozpoznania alergii pokarmowej. Najczulszym testem diagnostycznym, możliwym do  przeprowadzenia prawie w  każdym przypadku, jest tzw. test karencji i  ekspozycji na  dany pokarm, czyli odstawienie potencjalnego alergenu w  celu uzyskania ustąpienia objawów, a następnie prowokacja: ponowne podanie alergenu i  potwierdzenie ewentualnego nawrotu objawów.
Badania laboratoryjne (poziom IgE całkowitego i IgE swoistych dla wybranych alergenów pokarmowych) czy testy skórne są pomocne, ale nie rozstrzygające. Można mieć wyniki dodatnie i żadnej reakcji organi-zmu na dany alergen, albo ujemne, które nie wykluczają mechanizmu alergicznego.

Co można zrobić w warunkach domowych?

Jak  zapobiegać alergii pokarmowej? W  zapobieganiu alergii pokarmowej zaleca się przede wszystkim karmienie naturalne niemowląt co najmniej do 6 miesiąca życia oraz nie opóźnianie wdrażania nowych pokarmów – także tych alergizu-jących. Dzieci z rodzin obciążonych alergią, które nie mogą być karmione piersią powinny otrzymywać tzw. hydrolizaty mleka (konieczna porada lekarska). Duże znaczenie ma również wyeliminowanie ze środowiska dziecka dymu papierosowego i  alergenów wziewnych oraz zapobieganie infekcjom.

Pytania, na które czytelnik znajdzie odpowiedź w tekście:

  1. Czym jest alergia pokarmowa?

  2. Jakie są najczęstsze objawy alergii? Co uczula najczęściej?

  3. Jak żywić dziecko z alergią?

  4. Czy alergii pokarmowej można zapobiegać?

 

Dr n. med. Jolanta Porębska
Katedra i Klinika Pediatrii w Zabrzu
Szpital Kliniczny nr 1 im. Prof. St. Szyszko w Zabrzu
Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Dodaj komentarz

Powrót

Popularne artykuły

Rozwiń
Rockandrollowy Pluszak

Wszystkie utwory

Rockandrollowy Pluszak - okładka

Rockandrollowy Pluszak

00:58
Wesoły Miś Eryś i przyjaciele - okładka

Wesoły Miś Eryś i przyjaciele

02:26
Miś Patryś i pierwszy śnieg - okładka

Miś Patryś i pierwszy śnieg

03:32
Mój mały przyjaciel - okładka

Mój mały przyjaciel

01:22
Zdrowieje z Misiem Farmakusiem - okładka

Zdrowieje z Misiem Farmakusiem

03:04
Zdzisiek i czary - okładka

Zdzisiek i czary

00:43
Magiczna przygoda Misia OLI - okładka

Magiczna przygoda Misia OLI

01:18
Miś bez imienia - okładka

Miś bez imienia

02:43
Zakochany Miś - okładka

Zakochany Miś

03:29
Bardzo kochany miś - okładka

Bardzo kochany miś

01:02
Miś na dobranoc - okładka

Miś na dobranoc

00:50
Ubraniowa zagadka - okładka

Ubraniowa zagadka

01:33

Ulubione utwory