Czytaj
Biegunka u dziecka - ilustracja

Biegunka u dziecka

Oceń 469

Nie każde zwiększenie liczby wypróżnień oznacza biegunkę. Przykładowo półpłynne wypróżnienia po  każdym karmieniu u  niektórych niemowląt karmionych piersią nie są  biegunką, lecz naturalnym fizjologicznym zjawiskiem. Pogorszenie „jakości” stolców towarzyszy niekiedy ząbkowaniu. Z  biegunką bywa mylone również popuszczanie płynnego stolca przez dziecko z przewlekłym zaparciem.

Biegunką określa się oddawanie płynnego, półpłynnego lub papkowatego (nieuformowanego) stolca z  częstością większą niż 3 razy na  dobę. Ponadto biegunkę rozpoznaje się wówczas, gdy chory odda przynajmniej jeden luźny stolec zawierający krew, śluz lub ropę.

Ze względu na kryterium czasowe wyróżniamy:

  •   biegunkę ostrą (do 14 dni),

  •   przewlekającą się 14–30 dni,

  •   przewlekłą – trwającą powyżej 1 miesiąca.

Przyczyny biegunek ostrych i przewlekłych:

Istnieje wiele przyczyn biegunki, z których najczęstsze są  infekcje przewodu pokarmowego. Ich etiologia jest różnorodna; należą do nich zakażenia wirusowe (rotawirusy, adenowirusy, wirus Norwalk, astrowirusy), bakteryjne (Salmonella, patogenne szczepy Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Yersinia enterocolitica) i pierwotniakowe (Giardia lamblia). Warto pamiętać o ostrych biegunkach związanych z działaniem toksyn bakteryjnych (np.gronkowcowych – tzw. zatrucia pokarmowe).
Poza zakażeniami przewodu pokarmowego inne częste przyczyny biegunek u dzieci to:

  • błędy dietetyczne,

  • doustna antybiotykoterapia,

  • infekcje zlokalizowane poza przewodem pokarmowym (np. zakażenia dróg moczowych),

  • zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, w  tym zaburzenia spowodowane stresem (np. zespół jelita drażliwego),

  • czynniki alergiczne (uczuleniowe),

  • przewlekłe choroby jelit, takie jak celiakia lub choroba Leśniowskiego-Crohna,

  • zaburzenia hormonalne (np. nadczynność tarczycy).

Obraz kliniczny biegunki ostrej:

Dwa, trzy wolne stolce u dziecka, które poza tym do-brze się czuje, nie są powodem do alarmu i występują np. po błędzie dietetycznym lub przejedzeniu. Mogą pojawić się u  niemowlęcia czy małego dziecka podczas rozszerzenia diety o  nowy rodzaj pożywienia. Dlatego wszelkie nowości należy wprowadzać stop-niowo i pojedynczo, gdyż łatwiej się wtedy zorientować, co  wywołało luźne stolce. Przyczyną może być także zjedzenie większych ilości owoców (zwłaszcza śliwek), otrębów lub warzyw, ponieważ zawarty w  nich błonnik działa jak środek przeczyszczający. W takich przypadkach najczęściej po kilku godzinach objawy same ustępują i wszystko wraca do normy. Inaczej jest w  przypadku gwałtownej biegunki, gdy dziecko oddaje w krótkim czasie bardzo liczne stolce, często o  dużej objętości. Wówczas dolegliwości doprowadzają do odwodnienia. Gdy biegunce dodat-kowo towarzyszą wymioty, odwodnienie narasta w szybkim tempie.

Im mniejsze dziecko, tym szybciej narastają zaburzenia i  tym są  groźniejsze. Dziecko traci z płynnym stolcem duże ilości wody i  soli mineralnych. Dziecko oddaje coraz mniej moczu, płacze bez łez, ma spierzchnięte, inten-sywnie zaczerwienione usta, a  skóra jest sucha i  mało elastyczna. U  niemowlęcia zapada się ciemiączko. Dziecko staje się coraz bardziej apatyczne. W takim przypadku konieczna jest szybka interwencja lekarska i dziecko zazwyczaj wymaga nawodnienia dożylnego.

Biegunki ostre mają pewne charakterystyczne cechy pomocne w ustaleniu ich przyczyny. Biegunki wirusowe (głównie z grupy rotawirusów) występują najczęściej w  okresie od  późnej jesieni do  wiosny. Są wysoce zakaźne; stąd charakterystyczne są zachorowania rodzinne lub w  grupach przedszkolnych. Po 2-3 dniach objawów „przeziębieniowych” u dziecka zaczyna się ostra biegunka, często towarzyszą jej wymioty i gorączka.

Biegunka bakteryjna wywołana przez pałeczkę Salmonella rozwija się w dzień, dwa po spożyciu zakażo-nego pokarmu (najczęściej są  to  produkty mleczne i  jaja, a  więc także majonezy i  ciastka z  kremem), a wolnym stolcom (często z domieszką krwi) towarzyszy wysoka gorączka, silne bóle brzucha i  wymioty. U  dzieci starszych przyczyną biegunki, często prze-dłużającej się, bywa zakażenie Yersinia enterocolitica. Cechą charakterystyczną tego zakażenia obok biegunki i temperatury, są silne bóle brzucha zlokalizowane w  prawym dole biodrowym, które mogą sugerować zapalenie wyrostka robaczkowego.

Ostra biegunka często towarzyszy antybiotykoterapii. Pojawia się częściej w  trakcie leczenia doust-nym antybiotykiem i  jest skutkiem zaburzeń fizjologicznej flory bakteryjnej jelit. Zwykle przebiega dość łagodnie, ale niekiedy towarzyszą jej silne bóle brzucha i wzdęcie. W najcięższych przypadkach biegunka towarzysząca antybiotykoterapii przebiega jako tzw. rzekomobłoniaste zapalenie jelit mogące być nawet stanem zagrożenia życia.

Obraz kliniczny biegunki przewlekłej:

Zarówno przyczyny jak i  obraz kliniczny przewlekłej biegunki są  zdecydowanie bardziej złożone niż w przypadku biegunek ostrych. Istotnym elementem różnicującym jest wiek dziecka. W  każdej grupie wiekowej przyczyną przewlekłej biegunki może być przedłużająca się infekcja przewodu pokarmowego. Należy brać pod uwagę omówione uprzednio czynniki bakteryjne i pasożytnicze.

U  niemowląt jedną z  ważnych przyczyn przewlekłej biegunki jest alergia pokarmowa, a  najczęstszym alergenem – białko mleka krowiego. W  tym wypadku biegunce często towarzyszą zmiany skórne (ciemieniucha, zaczerwienione szorstkie policzki, zmiany skórne w  okolicach dołów łokciowych i  pod kolanami).

W  wieku niemowlęcym i  wczesnodziecięcym ujaw-niają się też często różne choroby wrodzone i  uwarunkowane genetycznie, jak np. celiakia i mukowiscydoza. Po 3-5 roku życia u wielu dzieci zmniejsza się aktywność laktazy, enzymu trawiącego cukier mleczny, co  może prowadzić do  bólów brzucha, wzdęć i przewlekłej biegunki na skutek spożywania nadmiaru laktozy (mleko i nabiał).

W  wieku przedszkolnym najczęstszą przyczyną przewlekłej biegunki jest tzw. biegunka pędraków. Charakteryzuje się ona codziennym, niebolesnym oddawaniem 3 lub więcej dużych, nieuformowanych stolców, zawierających często śluz oraz niestrawione resztki pokarmowe. Biegunka nie przeszkadza  dziecku w  codziennej aktywności i  nie powoduje zahamowania przyrostu masy ciała lub wzrostu. Główną przyczyną biegunki pędraków są czynniki żywieniowe. Dzieci z tą postacią biegunki spożywają zbyt duże ilości węglowodanów, zwłaszcza w  postaci napojów i  soków owocowych, przy małym spożyciu tłuszczów.

U dzieci starszych i młodzieży dość częstą przyczyną przewlekłej biegunki są  zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego nazywane zespołem jelita drażliwego (z angielskiego irritable bowel syndrome – IBS). Charakterystyczną cechą tego zespołu są nawracające bóle lub dyskomfort w  jamie brzusznej z  towarzyszącymi luźniejszymi stolcami, po  których występuje chwilowa ulga. U wielu pacjentów okresy biegunek przeplatają się z okresami zaparć. Wyraźne jest nasilanie się zaburzeń pod wpływem stresu.

W każdym wieku, ale najczęściej u nastolatków, przewlekła biegunka może być spowodowana przewlekłą chorobą zapalną jelit. Do tej dużej grupy schorzeń zalicza się przede wszystkim dwie poważne choroby: wrzodziejące zapalenie jelita grubego i chorobę Leśniowskiego-Crohna. Ich omawianie przekracza zakres niniejszego opracowania.

Kiedy i gdzie szukać pomocy lekarskiej?

Biegunka ostra w  większości przypadków przebiega łagodnie, najczęściej ulega samoograniczeniu, i w związku z tym może być leczona w domu. Konsultacji lekarskiej zawsze wymagają niemowlęta, u których biegunka może w krótkim czasie doprowadzić do odwodnienia. Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają także dzieci (bez względu na wiek), u których występują omówione uprzednio cechy odwodnienia, w stolcu pojawi się krew, występują uporczywe wymioty przy próbach pojenia doustnego lub nasilone objawy spoza przewodu pokarmowego, takie jak np. zmiany na  skórze, wysoka gorączka, drażliwość czy apatia.

Biegunka przewlekła jest problemem zdrowotnym, który bez względu na przyczynę wymaga konsultacji lekarskiej, natomiast nie zawsze wiąże się z  koniecznością wykonywania licznych badań czy hospitalizacji, czego przykładem mogą być czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego.

Co można zrobić w warunkach domowych?

W przypadku ostrej biegunki podstawą leczenia jest prawidłowe nawadnianie dziecka w celu zapobiegania odwodnieniu. W  praktyce polega to na  zastosowaniu „przerwy wodnej”, czyli odstawienia na parę godzin dotychczasowej diety i podawaniu w  tym czasie dostępnych powszechnie w  aptekach tzw. doustnych płynów nawadniających. W przypadku wymiotów płyny podawać często, w małych porcjach i  koniecznie zimne – osłabiają odruch wymiotny. Po  kilku godzinach takiego postępowania można wrócić do  normalnej diety, ale podawać mniejsze porcje oraz w  dalszym ciągu poić. Niemowlęcia karmionego naturalnie nie trzeba na  czas biegunki odstawiać od piersi. Korzystne mogą być probiotyki. Udowodnione korzystne działanie w ostrej biegunce u dzieci ma także smektyn dwuoktanościenny.

Jeżeli pomimo takiego leczenia utrzymują się wymioty, lub biegunka nie ustępuje, należy pilnie skontaktować się z lekarzem. Wskazaniem do  szybkiej konsultacji lekarskiej jest też bardzo młody wiek dziecka, wysoka gorączka, pojawienie się krwi w  stolcu oraz nadmierny niepokój lub senność dziecka. W przypadku biegunki, która wystąpiła w trakcie antybiotykoterapii nie należy samodzielnie odstawiać antybiotyku bez porozumienia z lekarzem.

W  leczeniu domowym niepowikłanych ostrych biegunek nie powinno się stosować leków o działaniu bakteriobójczym (antybiotyki i chemioterapeutyki). Jest to spowodowane faktem, że zdecydowana większość ostrych biegunek u dzieci w  Polsce to infekcje wirusowe lub skutek błędu dietetycznego. W  takiej sytuacji podanie antybiotyku nie tylko nie pomaga, ale może zaszkodzić. W  przypadku ostrej biegunki u  dzieci nie zaleca się też stosowania leków hamujących perystaltykę jelit.

Profilaktyka biegunek:

Istotne znaczenie w  profilaktyce ostrych biegunek infekcyjnych ma przestrzeganie podstawowych zasad higieny. Możliwe jest również zapobieganie biegunce związanej z  antybiotykoterapią poprzez stosowanie probiotyków w  trakcie leczenia antybiotykiem. Od  kilku lat dostępne są  też szczepionki przeciwko rotawirusom, będącym najczęstszą przyczyną ostrej biegunki o etiologii zakaźnej.

Pytania, na które czytelnik znajdzie odpowiedź w tekście:

  1. Jakie są najczęstsze przyczyny biegunek w różnych grupach wiekowych?

  2. Jakie są objawy odwodnienia u dziecka?

  3. Jakie objawy u dziecka z biegunką są wskazaniem do pilnej konsultacji z lekarzem?

  4. Czy i kiedy można podać dziecku tzw. leki przeciwbiegunkowe?

 

Dr n. med. Agnieszka Krzywicka
Katedra i Klinika Pediatrii w Zabrzu
Szpital Kliniczny nr 1 im. Prof. St. Szyszko w Zabrzu
Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Dodaj komentarz

Powrót

Popularne artykuły

Rozwiń
Rockandrollowy Pluszak

Wszystkie utwory

Rockandrollowy Pluszak - okładka

Rockandrollowy Pluszak

00:58
Wesoły Miś Eryś i przyjaciele - okładka

Wesoły Miś Eryś i przyjaciele

02:26
Miś Patryś i pierwszy śnieg - okładka

Miś Patryś i pierwszy śnieg

03:32
Mój mały przyjaciel - okładka

Mój mały przyjaciel

01:22
Zdrowieje z Misiem Farmakusiem - okładka

Zdrowieje z Misiem Farmakusiem

03:04
Zdzisiek i czary - okładka

Zdzisiek i czary

00:43
Magiczna przygoda Misia OLI - okładka

Magiczna przygoda Misia OLI

01:18
Miś bez imienia - okładka

Miś bez imienia

02:43
Zakochany Miś - okładka

Zakochany Miś

03:29
Bardzo kochany miś - okładka

Bardzo kochany miś

01:02
Miś na dobranoc - okładka

Miś na dobranoc

00:50
Ubraniowa zagadka - okładka

Ubraniowa zagadka

01:33

Ulubione utwory