Czytaj
Bóle brzucha u dzieci - ilustracja

Bóle brzucha u dzieci

Oceń 529

Bóle brzucha mogą być objawem choroby somatycznej, mieć charakter czynnościowy, ale również mogą być wynikiem istniejących u dziecka problemów psychologicznych. Obserwacje rodziców i wcześniejsze dokładne wypy-tanie dziecka o charakter dolegliwości – kiedy pojawił się ból, w jakim miejscu, czy towarzyszą mu inne objawy bądź istnieje związek ze spożywanym posiłkiem – są  zwykle kluczowe dla postawienia wstępnej diagnozy. Ważne jest, aby w czasie takiego „wywiadu” nie sugerować dziecku żadnych odpowiedzi, tylko pozwolić mu opowiedzieć o tym, co się dzieje, własnymi słowami. Jeśli ból jest ostry, budzi podejrzenie choroby chirurgicznej, do czasu spotkania z lekarzem nie należy podawać dziecku jedzenia ani picia.

Bóle brzucha dzieli się zazwyczaj na  bóle organiczne – spowodowane tzw. chorobą organiczną (jak np. zapalenie wyrostka robaczkowego, niedrożność, choroba Crohna itp.) oraz bóle czynnościowe, wynikające z zaburzenia codziennej czynności przewodu pokarmowego i  psychogenne – związane ze  stresem. Przyczyna największej ilości (nawet 70%) dolegliwości leży właśnie w  zaburzeniach funkcji układu pokarmowego. Ból występuje tu  epizodycznie lub ciągle, przy czym nic nie wskazuje na  inne powody – chorobę czy silne emocje, a  dodatkowo dziecko może skarżyć się na bóle głowy, kończyn czy zaburzenia snu, jest płaczliwe, niechętnie się bawi i trudno mu skupić uwagę. Bóle dzielimy też na ostre i przewlekłe oraz wymagające interwencji chirurgicznej i niewymagające zabiegu operacyjnego.

Ból ostry:

Mianem ostrego bólu brzucha określa się ból o  na-głym początku lub zmianę charakteru bólu w  przebiegu schorzeń przewlekłych. Potocznie używany termin „ostry brzuch” określa sytuację, w  której objawy mają nagły charakter i wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej, w  tym chirurgicznej. Objawy przypominające „ostry brzuch” mogą wystą-pić w  chorobach ogólnoustrojowych i  nie zawsze są wynikiem chorób przewodu pokarmowego.

Choroby, wymagające leczenia chirurgicznego:

  • Powikłania niedrożności i/lub niedokrwienia jelit, perforacja przewodu pokarmowego, zapalenie wyrostka robaczkowego.

  • Krwawienia do  jamy otrzewnej czy przewodu po-karmowego np. w wyniku urazu (wywiad!!).

  • Ostra niedrożność mechaniczna jelit (wgłobienie, uwięźnięcie przepukliny, zwężenie światła jelita po-zapalne lub nowotworowe, choroba Hirschprunga, ciało obce lub kamień kałowy).

  • Pęknięcia narządów (pęknięcie śledziony).

  • Skręt szypuły jądra, torbieli jajnika.

 

Najczęstsze przyczyny ostrych bólów brzucha w zależności od wieku dziecka zebrano w tabeli.

Noworodki

Niemowlęta

Dzieci szkolne

Młodzież

Martwicze zapalenie jelit

Kolka niemowlęca

Ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy

Ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy

Choroba Hirschprunga

Ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy

Zapalenie wyrostka robaczkowego

Zapalenie wyrostka robaczkowego

Niedrożność smółkowa

Zaparcie

Zaparcie

Zaparcie

Atrezja jelit

Zakażenie dróg moczowych

Zakażenie dróg moczowych

Zapalenie narządów miednicy małej

Zapalenie otrzewnej

Ostre zapalenie ucha środkowego

Urazy

Skręt jajnika/jądra

Urazowa perforacja jelit

Wgłobienie

Zapalenie płuc

Urazy

 

Skręt jelit, choroba Hirschprunga

Zapalenie krezkowych węzłów chłonnych

Zapalenie płuc

 

Przewlekłe bóle brzucha.

U  dzieci przedszkolnych i  szkolnych dużym proble-mem zdrowotnym są  przewlekłe bóle brzucha. Mia-nem przewlekłych bólów brzucha określa się dolegliwości bólowe, które występują stale lub niemal stale, ze  zmiennym nasileniem i  rzadko ustępują całkowicie. W  odróżnieniu od  bólów przewlekłych, nawracające bóle brzucha to zespół objawów bólo-wych, charakteryzujący się co  najmniej jednym epizodem bólu w  miesiącu, pojawiający się w  ciągu kolejnych trzech miesięcy. Bóle te  zakłócają rytm codziennych czynności a  epizody bólowe są  przedzielone okresami bezobjawowymi.

Powodem dolegliwości mogą być choroby dotyczące przewodu pokarmowego – zakażenia przewodu pokarmowego o  różnej etiologii, przewlekłe zapalenie żołądka i  dwunastnicy, kamica żółciowa, przewlekłe zapalenie trzustki, nieswoiste zapalenia jelit. Również schorzenia zlokalizowane poza nim mogą być powodem przewlekłych dolegliwości jak np. kamica nerkowa, wodonercze, zakażenia układu moczowego, zapalenie przydatków, a także schorzenia umiejsco
wione poza j. brzuszną np. płatowe zapalenie płuc, choroba refluksowa przełyku, cukrzyca, nowotwory, zespół Schönleina-Henocha.

Najczęstszą przyczyną przewlekłego bólu brzucha u  dzieci są zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego. Czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego to  stany, w  przebiegu których – zależnie od wieku dziecka – stwierdza się, zmienne kombinacje przewlekłych lub nawracających dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, których nie można wytłumaczyć nieprawidłowościami anato-micznymi, biochemicznymi (w  badaniach dodatko-wych krwi i moczu).

Mechanizm powodujący powstanie przewlekłego dyskomfortu w zaburzeniach czynnościowych pozostaje niewyjaśniony. Jako przyczynę powstawania bodźców bólowych bierze się pod uwagę zaburzenia czynności, czucia trzewnego oraz nieprawidłowe przewodzenie bodźców pomiędzy trzewnym a ośrodkowym układem nerwowym. Istotną rolę odgrywają także przebyte w  przeszłości choroby przewodu pokarmowego o różnej etiologii oraz sytuacja rodzinna dziecka.

Sytuacje, w których można podejrzewać psychoso-matyczne podłoże bólów brzucha:

  • początek nawracającego bólu jest związany lub na-sila się w związku z negatywnym przeżyciem,

  • ból utrzymuje się razem z trwaniem negatywnego przeżycia,

  • po ustąpieniu stresu ból zmniejsza się lub ustępuje,

  • przed postawieniem diagnozy dziecko wymaga co najmniej rocznej obserwacji,

  • rodzice, pacjent i lekarz zgadzają się z diagnozą.

Ten rodzaj bólu brzucha stanowi około 10-15% przypadków nawracających dolegliwości bólowych i jest związany ze stresową sytuacją rodzinną, szkolną, rówieśniczą (niestabilność rodziny, rozwód rodziców, alkoholizm, przemoc rodzinna i szkolna, wykorzystywanie seksualne dziecka, złe warunki bytowe, brak akceptacji ze strony rówieśników).

Kiedy i gdzie szukać pomocy lekarskiej?

Zwykle, aby wykluczyć organiczne przyczyny bólu brzucha wystarczy dobrze zebrany wywiad, brak  objawów alarmowych, prawidłowy rozwój dziecka, brak odchyleń w  badaniu fizykalnym. W  przypadku nawracających bólów brzucha rozpoznanie powinno mieć charakter pozytywny, tzn. że wywiad i badanie fizykalne powinny sugerować powyższe rozpoznanie. Podstawowe badania diagnostyczne (morfologia, badania moczu, kału na obecność pasożytów czy usg jamy brzusznej) z  dużą pewnością pozwalają na wykluczenie choroby organicznej.

Alarmujące objawy związane z  przewlekłym bólem brzucha, nakazujące kontakt z lekarzem:

  • przewlekający się ból w  prawym górnym lub dolnym kwadrancie brzucha lub ból zlokalizowany dalej od pępka,

  • zaburzenia połykania lub bolesne połykanie,

  • przewlekające się wymioty lub wymioty z krwią,

  • biegunka występująca w nocy,

  • ból brzucha, który budzi dziecko w nocy,

  • promieniowanie bólu do barku, pleców lub kończyn dolnych,

  • objawy ogólne (niewyjaśniona gorączka, chudnię-cie, zahamowanie wzrostu lub jego przyspieszenie, opóźnione dojrzewanie płciowe, bóle stawów),

  • w  wywiadzie rodzinnym – obciążenie rodzinne chorobami takimi jak: nieswoiste zapalenia jelit, choroba trzewna, choroba wrzodowa, choroby układowe, np. stawów.

Co można zrobić w warunkach domowych?

Jeżeli nie ma objawów ostrych, wymagających pilnego kontaktu z  lekarzem, zaleca się leczenie w  zależności od  objawu wiodącego. Można stosować leki: poprawiające czynność przewodu pokarmowego (trimebutyna, mebeweryna), działające rozkurczowo (drotaweryna, alweryna), przeciwwzdęciowo (simetikon), preparaty probiotyczne.
Ważnym elementem jest postępowanie dietetyczne, zapewniające prawidłowe żywienie dziecka w zależności od wieku, z unikaniem pokarmów ciężkostrawnych, ostrych przypraw czy napojów gazowanych oraz dbałość o regularne oddawanie stolca.

Pytania, na które czytelnik znajdzie odpowiedź w tekście:

  1. Kiedy mówimy o  ostrym bólu brzucha, a  kiedy przewlekłym?

  2. Co może być przyczyną bólów brzucha?

  3. Kiedy trzeba zasięgnąć porady lekarza?

  4. Jakie badania dodatkowe należy wykonać u dziecka z bólami brzucha?

 

Dr n. med. Jolanta Porębska
Katedra i Klinika Pediatrii w Zabrzu
Szpital Kliniczny nr 1 im. Prof. St. Szyszko w Zabrzu
Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Dodaj komentarz

Powrót

Popularne artykuły

Rozwiń