Czytaj
Tradycje przewiązane czerwoną wstążką - ilustracja

Tradycje przewiązane czerwoną wstążką

Oceń 142

Czym jest podłaźniczka? Dlaczego wśród składników tradycyjnych potraw nie może zabraknąć miodu oraz orzechów? Na kogo czeka puste miejsce przy stole? Co mogli usłyszeć gospodarze od swoich zwierząt hodowlanych w noc wigilijną? Dowiedz się więcej o święcie celebrowanym przez ponad 400 milionów osób.

Choinka

Wydawać by się mogło, że korzenie drzewek świerkowych od zawsze najlepiej rozwijają się w żyznej glebie świątecznych tradycji. Tymczasem zwyczaj ustawiania w domu i przybierania choinek kolorowymi bombkami nie był znany w niektórych rejonach Polski nawet do lat 30. XX wieku.

Formą znaną na ziemiach polskich były wiecznie zielone gałęzie podwieszane pod sufitem domostw. W wigilijny poranek przynoszono świeżo nacięte konary sosnowe, które następnie, w całkowitej ciszy i półmroku, wieszano u stropu. Czynność ta wykonywana była w pełnym skupieniu głównie po to, by nie naruszyć dobroczynnej mocy roślin, będących symbolem urodzaju w nadchodzącym roku.

Iglaki przybierano rajskimi jabłuszkami, orzechami oraz słomą, a każda z ozdób miała swoje znaczenie.

Tak ustrojone gałęzie nazywano, zależnie od regionu, jutką (rzeszowszczyzna), jeglijką (Warmia i Mazury) lub wiechą (lubelski, sandomierski). Najbardziej jednak popularną, a jednocześnie uroczą, nazwą była „podłaźniczka”. 

Ozdoby

Tradycyjne ozdoby świąteczne pełniły nie tylko funkcję dekoracyjną, lecz miały również istotne znaczenie symboliczne . Jabłka wieszane na gałęziach iglaków, miały świadczyć o sile witalnej gospodarzy. Owoce te stanowiły także ofiarę dla duchów zmarłych ponieważ data dzisiejszej Wigili łączyła się niegdyś z okresem poświęconym obrzędom zadusznym. Z czasem ceremoniały chrześcijańskie wyparły dawne rytuały, pozostawiając jedynie drobne ślady zamierzchłych wierzeń.

Jabłkom ponadto przypisywano właściwości wspomagające zaloty. Również orzechy – symbolizujące siłę i mądrość, uważano za afrodyzjak mogący wzbudzić zainteresowanie upragnionej osoby, ale także symbolizowały siłę i mądrość. Natomiast słoma oraz ziarna, z których skręcano wianki do podłaźniczek, były znakiem obfitych płodów rolnych.

W niedługim czasie zaczęły pojawiać się ozdoby bliższe naszej obecnej tradycji, takie jak dekoracje z opłatka, które miały zapewnić rodzinną harmonię, miłość oraz wzajemny szacunek. Gwiazdy, śnieżynki, trójkąciki i okręgi wykonane z kruchego płatka były oryginalnym elementem wystroju wnętrz, nieznanym poza granicami Polski.

Przestrzenne dekoracje z opłatków zwane "światami" nawiązywały swym kulistym kształtem do jednego z insygniów władzy Jezusa nad światem - wyobrażeniem kuli ziemskiej z krzyżem.

Opłatek

Dzielenie się opłatkiem jest obyczajem wywodzącym się jeszcze z rytuałów starochrześcijańskich, których elementem było rozdawanie chlebów ofiarnych zwanych eulogiami. Bochenki te stały się symbolem braterstwa, przynależności do społeczności chrześcijańskiej oraz błogosławieństwa.

Na przestrzeni wieków swojskie pajdy zostały zastapione cieniutkimi opłatkami wypiekanymi z mąki pszennej oraz czystej wody. Ciasto wlewano do metalowych matryc, wewnątrz których grawerowano motywy roślinne, symbole i sceny z życia Chrystusa. Takie „foremki” nazywano „żelazami”, a korzystać z nich mogli nie tylko przedstawiciele parafii, ale także rzemieślnicy.

Opłatkom przypisywano wiele niezwykłych właściwości. Oprócz oczywistego działania, jakim jest niesienie pokoju i dostatku, cienkie płatki miały także moc oczyszczania wody w studniach lub dzialanie zbliżone do... kompasu. Ten bowiem, kto zabłądził w lesie, a był w stanie przypomnieć sobie, z kim łamał się opłatkiem, mógł miec pewność, że wróci do domu szczęsliwie.

Puste miejsce przy stole

Dawni Słowianie 25 grudnia obchodzili największe w całym roku święta zaduszne. W wigilę tej daty świat stawał się bardziej magiczny – pod śniegiem zakwitały jabłonie, a rzeki zamieniały się w strumienie miodu oraz wina. Do domostw, oprócz gości, zaglądały zjawy nie z tego świata oraz duchy przodków. To dla nich właśnie zostawiano puste miejsce przy stole.

W miarę jak stare obrzędy łączyły się z nowymi tradycjami chrześcijańskimi, do wigilijnego stołu przestały zasiadać duchy, a coraz częstszym gościem była Matka Boska lub Jezus Chrystus.

Na obecną symbolikę pustego miejsca przy stole mają wpływ skomplikowane dzieje Polski. Zabory i wojny rozdzielały rodziny, wielu ludzi czyniły samotnymi, dlatego jedna wolna zastawa stała się metaforą gościnności. Do dnia dzisiejszego wędrowiec może liczyć na ciepłe przyjęcie podczas wigilijnej wieczerzy, a każdy zagubiony może mieć pewność, że zawsze czeka na niego puste miejsce przy stole. Musi się tylko odnaleźć.

Noc wigilijna

Wigilia zawsze była i nadal jest czasem magii oraz celebracji. Niegdyś w tę najdłuższą noc w roku, tajemniczą i niezwykłą, miały dziać się rzeczy niespotykane. Ziemia otwierała się, ukazując wszelkie skarby. Pszczoły budziły się, by zapylić kwitnące pod śniegiem drzewa, a zwierzęta leśne rezygnowały ze snu zimowego, aby uczćić Narodzenie Pańskie. Wody w studniach, strumieniach oraz potokach zmieniały się w miód lub wino. Wszystko to mógł zobaczyć jedynie człowiek bez najmniejszego grzechu, prawy i dobry. Świadkowie tych zdarzeń byli więc nieomal tak mityczni jak opisane zjawiska.

Na cześć zwierząt, które były przy narodzinach Jezusa, stworzenia domowe obdarzono na jedną noc ludzkim głosem. Biada jednak temu, któremu udało się podsłuchać rozmowę mieszkańców zagrody. Mógł on bowiem usłyszeć datę własnej śmierci.

Dodaj komentarz

Powrót

Popularne artykuły

Rozwiń
Rockandrollowy Pluszak

Wszystkie utwory

Rockandrollowy Pluszak - okładka

Rockandrollowy Pluszak

00:58
Wesoły Miś Eryś i przyjaciele - okładka

Wesoły Miś Eryś i przyjaciele

02:26
Miś Patryś i pierwszy śnieg - okładka

Miś Patryś i pierwszy śnieg

03:32
Mój mały przyjaciel - okładka

Mój mały przyjaciel

01:22
Zdrowieje z Misiem Farmakusiem - okładka

Zdrowieje z Misiem Farmakusiem

03:04
Zdzisiek i czary - okładka

Zdzisiek i czary

00:43
Magiczna przygoda Misia OLI - okładka

Magiczna przygoda Misia OLI

01:18
Miś bez imienia - okładka

Miś bez imienia

02:43
Zakochany Miś - okładka

Zakochany Miś

03:29
Bardzo kochany miś - okładka

Bardzo kochany miś

01:02
Miś na dobranoc - okładka

Miś na dobranoc

00:50
Ubraniowa zagadka - okładka

Ubraniowa zagadka

01:33

Ulubione utwory